32x32-Circle-50-FB 32x32-Circle-50-GP 32x32-Circle-50-YT  
+ Dezynfekcja + Ozonowanie + Czyszczenie suchą parą + Nasz priorytet to Twoje ZDROWIE + Usuwamy: roztocze, grzyby, pleśń, pyłki, bakterie i wirusy +

Pleśnie jako alergen zawodowy


Autor:

Palczynski C.
Prof. dr n. med.
Cezary Pałczyński
Lek. med.
Marta Wiszniewska
Lek. med.
Jolanta Walusiak
Ośrodek Alergii Zawodowej i Środowiskowej
Klinika Chorób Zawodowych
Instytutu Medycyny Pracy
im. Prof. Jerzego Nofera w Łodzi

 

W celu przeciwdziałania oraz walki z problemem grzybów i pleśni zachęcamy do skorzystania z naszych usług dezynfekcjiozozonowania oraz osuszania.

 

ALERGENY ZAWODOWE


Grzyby pleśniowe należą do pospolitych aeroalergenów, wchodzących w skład zanieczyszczeń powietrza i kurzu. Wiele rodzajów i gatunków grzybów jest zaliczonych do biologicznych czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Grupą zawodową szczególnie narażoną na wiele gatunków pleśni są rolnicy, ogrodnicy, pracownicy elewatorów zbożowych. Zawodowa ekspozycja na grzyby pleśniowe występuje również wśród pracowników przemysłu spożywczego (piekarzy, młynarzy, pracowników przemysłu piwowarskiego, zakładów zielarskich oraz wytwórców serów), pracowników służby leśnej oraz osób zatrudnionych przy składowaniu i przetwarzaniu odpadów komunalnych. Kliniczna manifestacja alergii na grzyby pleśniowe obejmuje objawy ze strony układu oddechowego, narządu wzroku, skóry oraz układu pokarmowego. Nabyte w czasie pracy uczulenie na grzyby (będące często również pospolitymi alergenami środowiska komunalnego) stanowi czasem źródło istotnych problemów diagnostyczno-orzeczniczych.
Pałczyński C.: Pleśnie jako alergen zawodowy. Alergia, 2007, 4: 28-32


Zawodowe narażenie na pleśnie


Alergia zawodowa na grzyby pleśniowe jest stosunkowo słabo poznana, mimo że wiele rodzajów i gatunków grzybów zostało zaliczonych do biologicznych czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy .
Według definicji do biologicznych szkodliwości zawodowych należą mikro- i makroorganizmy oraz wytwarzane przez nie produkty metabolizmu, które oddziałują negatywnie na organizm człowieka w procesie pracy i mogą być przyczyną chorób zawodowych lub tzw. parazawodowych (związanych z pracą ang. work-related disease)
Zawodowa ekspozycja na grzyby pleśniowe ma miejsce wśród pracowników przemysłu spożywczego (piekarzy, młynarzy, pracowników przemysłu piwowarskiego, zakładów zielarskich oraz wytwórców serów). Grupą zawodową narażoną na kontakt z pleśniami są także rolnicy, ogrodnicy, pracownicy elewatorów zbożowych, młynów oraz osoby przeładowujące ziarna zbóż. Kolejną grupę stanowią pracownicy służby leśnej (leśnicy, drwale) oraz stolarze. Kontakt z grzybami pleśniowymi mają również pracownicy zatrudnieni przy składowaniu i przetwarzaniu odpadów komunalnych m. in. w kompostowniach czy oczyszczalniach ścieków. Nie można nie wspomnieć o pracownikach muzeów, konserwatorach zabytków czy magazynierach, oraz mikrobiologach i osobach zatrudnionych w laboratoriach diagnostycznych
W krajach Unii Europejskiej kwestie ochrony zdrowia pracowników przed ryzykiem związanym z ekspozycją na czynniki biologiczne w miejscu pracy reguluje Dyrektywa 2000/54/EC. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. Nr 81, poz. 716) określa m. in. klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników biologicznych oraz wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych w tym grzybów pleśniowych. W 2005r. w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi powstał Krajowy Punkt Informacyjny ds. Czynników Biologicznych (KPI) oraz Krajowy Rejestr Czynników Biologicznych w Miejscu Pracy.


Przemysł rolno-spożywczy


Grupą zawodową szczególnie narażoną na wdychanie dużej ilości drobnoustrojów, w tym wielu gatunków pleśni, są rolnicy. Rolnicy mają kontakt zarówno z „grzybami polowymi" (głównie z rodzajów Alternaria i Cladosporium), które rozwijają się na roślinach w środowisku zewnętrznym i mogą powodować choroby alergiczne wśród rolników wykonujących prace polowe, oraz z „grzybami przechowalnianymi" rozwijającymi się na składowanych surowcach roślinnych i zwierzęcych, np. grzyby pleśniowe w paszach (Aspergillus i Penicilium). Osoby zatrudnione w środowisku wiejskim w trakcie wykonywania niektórych prac mają kontakt z pyłem organicznym w skład ktorego wchodzą m. in. grzyby pleśniowe i mikotoksyny. Stanowi to istotne ryzyko zdrowotne dla osób pracujących w rolnictwie.
Doekes i wsp. opisali przypadki wystąpienia dolegliwości ze strony dróg oddechowych wśród pracowników fabryk produkujących pożywienie dla zwierząt z dodatkiem fytazy. Wykazano, że może ona wywoływać odpowiedź immunologiczną zależną od IgE wśród narażonych pracowników. Opisano także przypadek rzeźnika, u którego wystąpiły objawy alergii zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej spowodowanej przez Penicillium nalgiovense – szczep grzybów stosowany do ulepszania wędlin w przemyśle mięsnym.


Piekarnictwo


Pracownicy piekarni i ciastkarni także mają zawodowy kontakt z różnymi gatunkami grzybów. Należą do nich m.in.: Aspergillus candidus, A. niger, A. oryzae, Candida albicans, C. tropicalis, Trichophyton sp. i Puccinia graminis. Klaustermeyer i wsp. opisali przypadek astmy piekarzy wywołanej przez Alternaria i Aspergillus obecne w piekarni . Dodatkowo w piekarniach stosowane są różnego rodzaju enzymy pochodzenia grzybowego, które są uznanymi alergenami zawodowymi . Pierwszym enzymem używanym w piekarniach, pochodzącym od grzybów, który zwrócił uwagę alergologów jest α-amylaza (EC 3.2.1.1.). Jej oczyszczony alergen zgodnie z obowiązującą nomenklaturą został oznaczony symbolem Asp o 2.
W badaniach Sander i wsp. 23% piekarzy z dolegliwościami z układu oddechowego związanymi z pracą było uczulonych na α-amylazę, 8% na glukoamylazę, 13% na cellulazę i 11% na ksylanazę, ogółem 29% piekarzy wykazywało nadwrażliwość na przynajmniej jeden z enzymów piekarskich.
Pierwszy przypadek zawodowej astmy wywołanej przez α-amylazę, u pracownika przemysłu farmaceutycznego, został opisany w 1979 roku. Rozpoznanie oparto wówczas na wywiadzie i dodatnim wyniku punktowych testów skórnych. Od czasu zastosowania enzymów w procesach technologicznych produkcji żywności, opublikowano wiele doniesień dotyczących uczulenia i objawów ze strony układu oddechowego wywołanych przez te substancje u osób zawodowo eksponowanych. α-amylaza jest szeroko stosowana w przemyśle spożywczym, między innymi w piekarniach w celu polepszenia jakości pieczywa, wchodząc w skład ulepszacza zawierającego α-amylazę pochodzenia grzybowego. Ocenia się, że od 5 do 16% piekarzy jest uczulonych na α-amylazę. Baur i wsp. wykryli nadwrażliwość alergiczną IgE-zależną na α-amylazę u 34% piekarzy zgłaszających dolegliwości ze strony układu oddechowego w miejscu pracy. α-amylaza jest, wg niektórych autorów, najczęściej uczulającym alergenem zawodowym środowiska pracy piekarzy. Ocenia się, że 20-30% piekarzy z dolegliwościami ze strony układu oddechowego w miejscu pracy jest uczulonych na α-amylazę. W przebiegu uczulenia na α-amylazę, dochodzi najczęściej do rozwoju alergicznego nieżytu nosa lub astmy oskrzelowej. Opisano również objawy nieżytu nosa po spożyciu chleba, upieczonego z dodatkiem α-amylazy, u osoby z zawodową alergią dróg oddechowych na mąkę i α-amylazę , a także 21% spadek wskaźnika PEFR po doustnej, podwójnie ślepej, próbie prowokacyjnej u pacjentki z rozpoznaną astmą piekarzy.
Z doświadczenia Kliniki Chorób Zawodowych wynika, że w Polsce α-amylaza jest alergenem stosunkowo rzadko wywołującym astmę zawodową piekarzy.
Może to wynikać z faktu, że polepszacze, w tym α-amylaza, były rzadko stosowane w małych piekarniach (które przeważają do chwili obecnej w Polsce) w porównaniu z dużymi, zmechanizowanymi piekarniami . Uczulenie na α-amylazę stwierdzano głównie u uczniów szkół piekarskich, a tylko w pojedynczych przypadkach u piekarzy z wieloletnim stażem pracy. Oznacza to, że zmiany zachodzące w technologii produkcji pieczywa w naszym kraju mogą wywrzeć istotny wpływ na zachorowalność na alergię zawodową wśród piekarzy.
Bernstein i wsp. wykazali uczulające właściwości laktazy pochodzącej z Aspergillus oryzae wśród pracowników przemysłu farmaceutycznego. Objawy związane z wykonywaną pracą pojawiały się średnio po 23 miesiącach pracy, choć długość narażenia zawodowego nie była czynnikiem istotnym w rozwoju uczulenia na ten enzym.


Muzea i konserwacja zabytków


Pracownicy muzeów i konserwatorzy zabytków są również narażeni na codzienny kontakt z eksponatami zanieczyszczonymi różnymi gatunkami grzybów.
Bibliotekarze i archiwiści są w swoim środowisku pracy narażeni na Aspergillus fumigatus, Chaetomium sp., glukany [(1,3-beta-D-glukany) - wielkocząsteczkowe polimery glukozy, stanowiące składnik ściany komórkowej grzybów i niektórych bakterii], Puccinia graminis, Trichoderma viride, Drematophagoides sp. (D. farinae, D. pteronyssinus), a także na lotne związki organiczne, czyli m.in. aldehydy, alkohole i ketony. Konserwatorzy zabytków (malarstwa, rzeźby, starodruków, architektury), osoby zatrudnione przy renowacji starych zabytkowych pomieszczeń lub pracujący stale w takich pomieszczeniach są narażeni m. in. na kontakt z Aspergillus fumigatus, Blastomyces dermatitidis (Ajellomyces dermatitidis), Chaetomium sp., Cryptococcus neoformans (Filobasidiella neoformans), glukany, lotne związki organiczne, Puccinia graminis.
Grzyby pleśniowe zasiedlają pergamin, skórę, tkaniny, kleje zwierzęce i roślinne, atramenty, pieczęcie woskowe oraz taśmy filmowe i mikrofilmy.
Istnieje około 37 gatunków grzybów najczęściej izolowanych z materiałów w zbiorach bibliotecznych. Należą do nich m.in. grzyby z rodzaju: Alternaria, Aspergillus, Botrytis, Chaetomium, Mucor, Neurospora, Penicillium, Rhizopus, Sporotrichum, Stachybotrys, Trichoderma. Niektórzy autorzy podają, że stare książki mogą być zasiedlane nawet przez 269 gatunków grzybów. Materiały w zbiorach bibliotecznych oraz rozmaite obiekty muzealne są bardzo podatne na zasiedlenie przez różne gatunki grzybów pleśniowych. Do nadmiernego rozwoju grzybów strzępkowych dochodzi, gdy eksponaty są przechowywane w warunkach nieprawidłowej temperatury i wilgotności, a także w przypadku zaistnienia wyjątkowych okoliczności powodujących zawilgocenie zbiorów (np. powodzie, gaszenie pożaru).
Strzelczyk i Karbowska-Berent podkreślają, że grzyby są drobnoustrojami, które rozwijają się na zabytkach w największej liczbie gatunków i jednocześnie powodują największe szkody. Należą one do następujących klas: sprzężniaki, workowce, podstawczaki i grzyby niedoskonałe.


CHOROBY ALERGICZNE WYWOŁYWANE PRZEZ GRZYBY PLEŚNIOWE


Wyniki badań epidemiologicznych, oceniających występowanie uczulenia na grzyby pleśniowe pozostawiają nadal wiele wątpliwości. Brak standaryzacji preparatów alergenowych uniemożliwia poprawną metaanalizę danych epidemiologicznych z poszczególnych badań dotyczących rozpowszechnienia tego typu alergii w różnych populacjach, a publikowane wyniki badań wykazują dość znaczną rozbieżność. Szacuje się, że od 5 do 80% pacjentów z alergią wziewną wykazuje nadwrażliwość na alergeny grzybów. W populacji generalnej dodatnie wyniki punktowych testów skórnych (PTS, ang. skin prick tests) z Alternaria alternata i Cladosporium herbarum stwierdzono odpowiednio u 4,7% i 2,4% osób, ogółem 5,9% badanych wykazywało nadwrażliwość na A. alternata lub C. herbarum, jednocześnie obecność asIgE dla C. herbarum wykazano wśród 3,8% badanych. Horner i wsp. u około 10% populacji generalnej stwierdzili obecność alergenowo-swoistych przeciwciał dla antygenów grzybów, a u połowy z tych osób występowały objawy kliniczne. Katz i wsp. wykazali dodatnie PTS z grzybami u 10,9% populacji, z tego prawie 62% badanych miało objawy alergiczne. Natomiast Hossain i wsp. szacują, że ok. 2% populacji ogólnej w krajach rozwiniętych ma alergie na grzyby. Badania przeprowadzone w Austrii, wśród 4962 pacjentów z alergią i objawami ze strony układu oddechowego wykazały, że 19% pacjentów ma dodatnie wyniki punktowych testów skórnych z przynajmniej jednym gatunkiem grzybów, najczęściej z rodzajów Alternaria i Candida. Według Bush i Portnoy w Stanach Zjednoczonych, aż 80% pacjentów z rozpoznaną astmą prezentuje dodatnie wyniki punktowych testów skórnych z pleśniami. Natomiast Beaumont i wsp. określili, że częstość dodatnich wyników punktowych testów skórnych z grzybami u pacjentów z dolegliwościami astmatycznymi jest mniejsza od 5%. Autorzy nie stwierdzili także związku pomiędzy ilością spor w powietrzu a występowaniem u pacjentów dodatnich wyników PTS z alergenami grzybów.
Grzyby z rodzaju Candida i Trichophyton wydają się mieć także istotne znaczenie zarówno w alergii wziewnej jak i skórnej.
W badaniach Mari i wsp. 19,1% pacjentów z alergią dróg oddechowych było uczulonych, na co najmniej jeden z alergenów grzybów, a 73,7% na pyłki. Wśród osób uczulonych na alergeny grzybów w 15% wykazano alergię izolowaną. 77,6% było uczulonych na jeden tylko gatunek grzyba, 10% na dwa gatunki a 12,4% na więcej niż dwa gatunki jednocześnie. Osoby uczulone tylko na jeden gatunek w 98% wykazywały nadwrażliwość na Alternaria, Candida lub Trichophyton. W przypadku uczulenia na dwa gatunki dominowały połączenia Alternaria/Candida lub Alternaria/Trichophyton. U osób z uczuleniem na wiele gatunków dominowały Alternaria z częstością 92%, Aspergillus, Candida, Cladosporium ponad 80% przypadków, a najrzadziej Trichophyton 37,7%.
Do najbardziej alergizujących wśród drożdży należą Candida albicans, Saccharomyces cerevisiae i Pityrosporum. Alergia zależna od IgE na te gatunki jest szczególnie często manifestowana atopowym zapaleniem skóry, nawet do 70% pacjentów z tym schorzeniem posiada alergenowo swoiste przeciwciała IgE przeciwko tym gatunkom grzybów. Uczulenie na C. albicans stwierdzono u 10% chorych z astmą łagodną i aż u 33% z astmą ciężką. Candida sp. mogą wywoływać także reakcje alergiczne pod postacią pokrzywki i kataru alergicznego.
Czynnikami alergizującymi mogą być także należące do podstawczaków: rdza źdźbłowa (Puccinia graminis), głownie (Ustilago sp.) pasożytujące na zbożu i śniecie (Tilletia sp.). Najsilniej alergizujące działanie wykazują zarodniki Tilletia. Udowodniono także właściwości alergizujące Ustilago tritici. Lehrer i wsp. wykazali statystycznie istotną zależność pomiędzy istnieniem nadwrażliwości na podstawczaki a występowaniem atopii, astmy oraz astmy i nieżytu nosa. Horner i wsp. ocenili, że aż 25-30% osób z alergią dróg oddechowych jest uczulonych na co najmniej jeden z alergenów podstawczaków. Natomiast w badaniach Helbling i wsp. częstość uczulenia na podstawczaki wyniosła 4%. Takie gatunki, jak Lentinus edodes, Pleurotus ostreatus i Serpula lacrymans mogą powodować alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych (AZPP) u osób narażonych zawodowo. Także Ustilago sp. mogą być przyczyną AZPP. Dodatkowo Serpula lacrymans i Coniophora puteana wytwarzają lotne związki organiczne, wywierające niekorzystny wpływ na zdrowie osób narażonych.

 

CHOROBY ALERGICZNE O ETIOLOGII ZAWODOWEJ WYWOŁANE PRZEZ GRZYBY PLEŚNIOWE


Alergiczny nieżyt błony śluzowej nosa

 

Nadwrażliwość na grzyby pleśniowe wykazano u 7,5% chorych na alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa. Zwiększone stężenie grzybów w powietrzu powoduje nasilenie objawów zapalenia błony śluzowej nosa i spojówek osób uczulonych. Alergiczny nieżyt błony śluzowej nosa pochodzenia zawodowego wywołany przez alergeny grzybów najczęściej jest spotykany wśród osób zatrudnionych w rolnictwie oraz piekarzy.


Astma oskrzelowa


Grzyby pleśniowe należą do czynników, które mogą zapoczątkować proces chorobowy u osób predysponowanych, a także powodują zaostrzenia i utrzymywanie się objawów klinicznych u osób uczulonych.
Grzyby z rodzaju Alternaria są najczęstszym astmogenem wśród pleśni, zwiększają także stopień ciężkości choroby i śmiertelność z jej powodu.
Astma o etiologii zawodowej wywoływana jest także przez alergeny grzybów obecnych w środowisku pracy. Grzyby mogą być przyczyną astmy oskrzelowej zawodowej wśród rolników - największe zagrożenie stanowią pleśnie z rodzaju Penicillium, Aspergillus i Alternaria. Cladosporium fulvum rozwijająca się na pomidorach może być przyczyną astmy u ogrodników. Także podstawczaki jak rdza źdźbłowa, głownie i śniecie mogą wywoływać katar alergiczny i astmę oskrzelową u rolników, pracowników spichlerzy i młynarzy. Uczulenie na Trichophyton może być przyczyną tzw. astmy pedikiurzystek. Gamboa i wsp. opisali przypadek astmy zawodowej u górnika spowodowanej przez Rhizopus nigricans rozwijającego się w kopalni. Przyczyną astmy pochodzenia zawodowego mogą być także grzyby: Pleurotus cornucopiae, Lycopodium clavatum, Dictyostelium discoideum i Neurospora sp. Jak już wspomniano wcześniej także enzymy pochodzenia grzybowego, takie jak α-amylaza, celulaza, amyloglukozydaza czy hemicelulaza, mogą wywoływać astmę oskrzelową zawodową. Sen i wsp. opisali przypadki astmy oskrzelowej spowodowanej ekspozycją zawodową na pektynazę i glukanazę wśród pracowników przygotowujących sałatki owocowe.


Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych


Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych (AZPP) syn. zapalenie płuc z nadwrażliwości (ang. extrinsic allergic alveolitis, hypersensitivity pneumonitis) jest śródmiąższową chorobą płuc o podłożu zapalnym, będącą wynikiem reakcji nadwrażliwości immunologicznej na powtarzaną inhalację antygenów pochodzących z organizmów żywych (grzybów, bakterii, białek zwierzęcych) a także związków chemicznych. Inhalacja dużej ilości antygenów grzyba w pyle pochodzenia organicznego może spowodować rozwój alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych (tabela 1). Wyróżniamy trzy postaci choroby: ostrą, podostrą i przewlekłą. Szacuje się, że stężenie mikroorganizmów 108 spor/m3 jest minimalnym, które powoduje objawy ostrego AZPP, natomiast niższe stężenia przy dłuższej ekspozycji mogą powodować postać przewlekłą.

W przypadku podejrzenia uczulenia zawodowego, po szczegółowej analizie narażenia zawodowego i wytypowaniu potencjalnych czynników alergizujących, wykonuje się testy prowokacyjne z alergenami monitorowane spirometrycznie na tle placebo. Wyniki prób prowokacyjnych mogą być obiektywizowane badaniem cytologicznego i biochemicznego składu popłuczyn nosowych, oskrzelowo-pęcherzykowych lub plwociny uzyskanej drogą indukcji . W przypadku podejrzenia AZPP można ocenić obecność precypityn w surowicy, występujących głównie w klasie IgG, rzadziej IgA i IgM, skierowanych przeciwko antygenom grzybów pleśniowych. Większość przypadków AZPP to choroby o etiologii zawodowej. Odmiennie sytuacja przedstawia się w przypadku astmy oskrzelowej. Pleśnie są pospolitym alergenem środowiska i dlatego też z reguły przypadki astmy oskrzelowej wywołanej przez te mikroorganizmy są uważane za choroby nie związane z pracą zawodową. Stwierdzenie narażenia na rzadkie gatunki pleśni specyficzne dla miejsca pracy lub też wyjątkowo wysokiego stopnia ekspozycji i wykazanie związku przyczynowego z chorobą, pozwalają rozpoznać astmę zawodową wywołaną przez grzyby pleśniowe.


Podsumowanie


Nie wszystkie dolegliwości zgłaszane przez osoby mające kontakt z pleśniami muszą być wywoływane przez alergeny grzybów. Należy pamiętać o możliwości działania drażniącego lotnych związków organicznych na śluzówkę dróg oddechowych. Ekspozycja na metabolity grzybów, takie jak β-glukany i mikotoksyny, może wywierać działanie immunosupresyjne lub drażniące i w ten sposób promować zaburzenia w układzie oddechowym.
Grzyby pleśniowe są istotnym alergenem dla wielu grup zawodowych. Nabyte w czasie pracy uczulenie na grzyby (będące często również pospolitymi alergenami środowiska komunalnego) stanowi czasem źródło istotnych problemów diagnostyczno-orzeczniczych. Dotyczą one głównie ustalenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy ekspozycją zawodową a wystąpieniem schorzenia, czyli możliwości rozpoznania choroby zawodowej.

 

W celu przeciwdziałania oraz walki z problemem grzybów i pleśni zachęcamy do skorzystania z naszych usług dezynfekcji, ozozonowania oraz osuszania.


Copyright ©2014 Alergo-ECO.pl Wszelkie prawa zastrzeżone.


Realizacja